Dizni kao inspiracija

Saša Rakezić
Od 4. do 23. novembra

CF028145

“Kuvarice” iz tridesetih godina prošlog veka, blokovi za crtanje, spomenari, gobleni, fotografije i razni predmeti suvenirskog karaktera koji su na ovoj izložbi predstavljeni imaju kao zajedničku crtu to da su proizvodi diznifikovanog pogleda na svet. Ali, oni ne samo da nemaju licencu kompanije Dizni, već u nekima od njih nalazimo protagoniste koji jedva da imaju sličnosti sa karakterima i pričama u stripovima i filmovima práve Dizni produkcije. U izvedbi, neki su nenamerne varijacije, usled neukosti onoga ko je izveo lik Diznijevog junaka, neki su njihovi lokalizovani dvojnici, a neki parodije. Elemente kolekcije su stvorili inpirisani poštovaoci Diznija. Među njima naravno da je bilo dece, ali i drugih uzrasnih grupa koje su uključivale čak i trgovce poput Tot Abonji Janoša iz Sente, koji je u asortiman šablona za vez koje je prodavao uvrstio i neke sa Diznijevim likovima, i to još u doba kada su oni tek stizali u ove naše predele.

Nepunih deset godina nakon stvaranja kompanije Dizni, i svega par godina nakon što je taj set karaktera po kome tu kompaniju danas znamo počeo da se razvija, u Beogradu se pojavio ilustrovani dečji list Veseli četvrtak. Od prvog broja u njemu se objavljuju Doživljaji Mike Miša, za koje je pisalo da ih ”izmišlja čika Boža i crta Čika Ika” (Božidar Kovačević i Ivan Šenšin), što znači da su i priča i tekst bili lokalnog porekla. Kao i u Veselom četvrtku, koji nije izlazio dugo, svega godinu dana, i u časopisu Mika Miš, koji se pred čitaocima pojavio marta 1936. godine, Božidar Kovačević je bio taj koji je smišljao Mikine avanture po svetu, koje su ga dovele čak i do Vašingtona. U toj epizodi Miku vidimo kao različitog od Mikija – on gleda plakat kojim se najavljuje film o Mikiju, uz komenar: “Odjedanput Mika stade, pogled mu na izlog pade – pred njima je bioskop. Miki-Maus se danas daje, oko njega Crnci graje, a Japanac viče “Stop””.

Mika je bio potpuno posrbljeni Miki sa izrazitim lokalnim karakteristikama, tako da je on Mikija mogao da sagleda samo kao svojevrsnog dvojnika po liku i stranca po duhu i mentalitetu. Mika koga zatičemo na kuvaricama sličnog je karaktera, i služi kao mesto projekcije onih vrsta društvenih identiteta koji su u vreme njihove izrade preovladavale u polju fantazije onih koji su Mikin lik ubacivali u svoje narativne prizore. I autori kuvarica i autori crtanih priloga po đačkim spomenarima koristili su Miku na načine koji nisu bili samo reproduktivni. Naime, koliko god da su usvajanjem tog lika usvajali i deo konvencija na kojima se takav tip crteža zasnivao, i koliko god da su tome još pridruživali i konvencije koje su vladale u polju lokalne narodske popularne kulture, upotreba tih likova kao nosilaca često veoma ličnih sadržaja i poruka omogućavala je specifične razlike njihovog finalnog proizvoda spram mustri od kojih su krenuli.
Za autore alternativnih stripova, Dizni je znatno češće bio meta otvorene kritike i predmet parodije nego inspiracija. Oni su, međutim, lako mogli da budu inspirisani onim vernakularnim, odnosno narodskim crtežima kojima je Dizni bio inspiracija, ali koji su u finalnoj izvedbi znatno odstupali od za njih iritirajućeg formalnog sklada i vizuelne harmonije Diznijevih likova. Budući da je ova zbirka rezultat dugogodišnjeg sakupljačkog rada Aleksandra Zografa, jednog od naših najsamosvojijih autora u žanru alternativnog i podzemnog stripa, ta odstupanja su bila od ključnog značaja za svaki pojedinačan komad, da bi ovde bio uopšte uvršten. Analizom svakog od ovde predstavljenih komada može nešto da se nauči, ali na način suprotan od klasičnog školskog učenja. To nije prosto usvajanje uzornih postupaka čijim se ponavljanjem postiže željeni efekat, već uočavanje načina na koje se vlastiti spontanitet koristi u kreativnom procesu.

Stevan Vuković

Saša Rakezić (rođen 1963. u Pančevu), poznatiji pod pseudonimom Aleksandar Zograf, objavljuje stripove od 1986. godine, u časopisima NON, Ritam, Rock, Mladost i drugim. Veoma rano je prepoznat i u inostranstvu, najviše u Sjedinjenim američkim državama, gde objavljuje u časopisima The Comics Journal, Zero Zero, Weirdo, Rare Bit Fiends, Buzzard, Cow, Tantalizing Stories i drugim. U skorije vreme stripovi ovog autora su se pojavili u izdanjima izdavačkih kuća L’Association u Francuskoj, Fandango u Italiji, MMMNNNRRRG! u Portugaliji, Centrala u Poljskoj, Nyitott Könyvműhely u Mađarskoj i Kapsimi u Grčkoj, dok je američka izdavačka kuća Top Shelf 2007. godine objavila obimnu antologiju njegovih stripova i tekstova pod nazivom Regards From Serbia. Počev od 2003, nezavisni nedeljnik Vreme iz Beograda u gotovo svakom broju posvećuje po dve strane njegovim stripovima. Učestvovao je na velikom broju međunarodnih strip festivala, konferencija i izložbi. Dobitnik je Specijalnog priznanja za doprinos srpskom stripu 2004. na Međunarodnom salonu stripa u Beogradu.